nieuws

discussie in onderwijs biedt nieuwe perspectieven voor seksuele diversiteit

2 januari 2017, Peter Dankmeijer - De voorlichters en LGBT activisten onder ons zijn zich er misschien niet zo van bewust, maar in het onderwijsveld is een stevige discussie aan de gang over de grondslagen van het onderwijs. En als we even verder kijken dan het "noemen" van LHBT in de les of het vieren van zichtbaarheidacties zoals Paarse vrijdag - hoe nuttig ook - biedt deze discussie over of onze traditionele opvatting over onderwijs (een klas vol zittende leerlingen met een docerende leraar voor een schoolbord) wel aansluit op wat deze maatschappij nodig heeft. In een blog geeft Claire Boonstra van Operation Education een samenvatting van de eerste conclusies. In dit artikel een samenvatting en mijn commentaar.

ontkoppeling onderwijs en maatschappij

Boonstra begint te vragen waar u (als leraar) voor staat: )(1) examens laten halen of (2) zelfontplooiing van leerlingen? Ze gokt dat de meeste leraren de tweede optie willen maar het eerste doen. Ze zijn gevangen in de regelgeving en oude structuren van het onderwijs, die ontkoppeld zijn van wat de maatschappij echt nodig heeft. Op het diepste niveau zit dat volgens Claire ook in onszelf. Als voorbeeld noemt ze niet constructief gedrag dat ze overal -zowel bij kinderen als volwassenen terug ziet: als je pijn voelt, ga je zeuren of wraak nemen. Meer constructief zou zijn om te zeggen dat je jezelf beledigd of bedreigd voelt en dat je "erbij wilt horen, ik wil ertoe doen". Terzijde: "Klinkt dat als LHBTI bekend?".
Boonstra vindt dat er in het onderwijs ontzettend veel nieuwe methoden en materialen produceert, maar dat al die methoden nog steeds gebaseerd worden op het oude traditionele onderwijssysteem en daarom niet optimaal werken. Het moet passen in een klassensituatie, binnen roosters, er moet huiswerk zijn, er moet beoordeeld worden. Terzijde: ook als we acceptatie van seksuele diversiteit willen bevorderen, lukt dat niet zo goed omdat we met onze incidentele voorlichtingen en zichtbaarheidacties vooral aan de oppervlakte krabben.
De brede discussie die nu gaande is, probeert naar boven te halen hoe we het systeem zo kunnen verbeteren dat er meer systematische verbetering mogelijk wordt.

vier conclusies

Boonstra vat de discussie tot nu toe samen in vier conclusies:

  1. Er is geen bewijs dat het huidige onderwijssysteem succesvol is, sterker, er zijn tal van aanwijzingen dat het onderwijssysteem negatieve gevolgen heeft voor veel leerlingen.
  2. Zitten blijven is zinloos en kost handenvol geld.
  3. Een aantal onderwijsgewoontes draagt bij aan ongelijkheid. Zo veroorzaken de lange zomervakantie een learning loss waar vooral kansarme leerlingen extra veel last van hebben. Ook huiswerk, dure huiswerkbegeleiding en eindexamen leiden aantoonbaar tot meer ongelijkheid.
  4. Het onderwijssysteem is verschrikkelijk moeilijk te veranderen. Iedereen, van bestuurder en schoolleider tot en met de leraren lijken gevangen in een manier van denken die het vrijwel onmogelijk maakt om een andere manier van werken voor te stellen. Een voorbeeld is het denken in gemiddelden. Als het onderwijs uitgaat van het gemiddelde als norm, dan vallen "slecht" presenterende en "hoog intelligente" leerlingen buiten de norm en moet je daar specifiek beleid op gaan voeren. Maar dat beleid slaagt nooit echt omdat het systeem blijkt uitgaan van het gemiddelde als norm. Terzijde: klinkt dat bekend, vanuit LHBTI perspectief?

diversiteit als sleutel

Boonstra komt met diversiteit als sleutel voor verbetering van het onderwijssysteem. Ze is geïnspireerd door Ricardo Hausmann, die een ‘economic complexity index’ heeft ontwikkeld. Hij komt uit op vier succesfactoren: diversiteit, uniciteit, complexiteit en nabijheid van economische activiteit. Uniciteit is hoe uniek je bent, de complexiteit is hoe moeilijk het is om dat na te bootsen. Hoe meer verschillende industrieën je hebt in een land of stad of regio en hoe moeilijker het is om het na te bootsen, hoe sterker de economie. Dit werkt ook in de natuur. We weten al heel lang: hoe diverser het ecosysteem, hoe sterker het is. Boonstra stelt dat dit ook voor mensen geldt. Wat zou er gebeuren als we die factoren belangrijker zouden maken in de manier waarop we mensen opleiden?
Om die diversiteit beter tot zijn recht te laten komen in scholen, is verandering van de school nodig. Aan de hand van onderzoek van Dutch Leonard laat Boonstra zien dat zulke verandering alleen tot stand komen als scholen de huidige cultuur van analyseren, scoren, examineren, plannen, trainen en gestructureerd werken loslaten en meer verschillen van mening, onzekerheid, diversiteit, samenwerken, onderzoeken, gezamenlijk leren de ruimte geven. Om dat aan te kunnen, heb je "educatief leiderschap" nodig.

seksuele diversiteit

Misschien zeg je nu: ja, dat is mooie luchtfietserij en abstracte vergezichten. Maar ondertussen heb ik een klas van dertig leerlingen waarvan er zes toch knap homofoob zijn en ik moet maar zien hoe ik die kan aanpakken. Dit is precies de valkuil waar Claire Boonstra voor waarschuwt. We denken "in" het systeem en niet "over" het systeem, waardoor we alleen maar beperkte oplossingen kunnen bedenken die manoeuvreren binnen het systeem. Het is waar dat in een gemiddelde middelbare schoolklas 10-20% LHBT-negatieve leerlingen zitten. Maar er zitten ook (gemiddeld) 12 LHBT-positieve leerlingen en 12 twijfelaars die de kat uit de boom kijken. En waarom zijn die 6 leerlingen zo negatief? Heeft dat iets te maken met dat "zeuren" en die wraak waar Claire Boonstra het over heeft? Waarom mikken we altijd op "voorlichting" over seksuele diversiteit, terwijl we uit onderzoek weten dat dit niet bepaald de meest effectieve manier is om de houding en het gedrag van jongeren te veranderen?
In andere artikelen over effect van diverse interventies heb ik hierover al het een en ander gezegd. Er is nog geen definitief antwoord. Maar ik denk dat de LHBT-gemeenschap zich ook in de discussie moet storten over welke systeemverandering we echt nodig hebben als we mee willen gaan met de tijd waarin we leven en meer impact in het onderwijs willen hebben.

Bron: blog Claire Boonstra