nieuws

werksessies over seksuele diversiteit op de landelijke onderwijsconferentie "met alle respect!"

Werksessie 1 tot en met 4 gaan expliciet over seksuele diversiteit. Bij werksessie 5 tot en met 7 komt seksuele diversiteit expliciet aan de orde. In andere werksessies is het thema geïntegreerd. Zie hier voor het volledige programma van werksessies.

1. Het op de basisschool over homoseksualiteit hebben?

'Als je wilt dat tieners goed met diversiteit kunnen omgaan, moet je op de basisschool al beginnen.' Dit wordt de laatste jaren steeds vaker gezegd, als het gaat om het voorkomen van pestgedrag. Basisscholen zijn sinds december 2012 zelfs verplicht om aandacht te geven aan seksuele diversiteit. Maar hoe doe je dat dan bij kinderen? Dit is een verlegenheid waarmee veel basisschoolleiders en –docenten in hun maag zitten.

Tijdens ongeveer de middenbouw van de basisschool wordt pesten een thema. Ook "homo" wordt dan een woord waarmee kinderen gemakkelijk hun ongenoegen laten merken. Is dat onschuldig? Jongens en meisjes gaan in deze tijd steeds meer hun eigen geslacht en het verschil met het andere geslacht ontdekken. Hoe ga je ermee om als een jongen op school gekleed wil zijn als een prinses? Hoe ga je als docententeam om met de coming-out van een lesbische collega? Hoe kun je gezamenlijk je lesstof aanpassen op het thema seksuele diversiteit? Op een manier die past bij kinderen?
Hierover gaat op de studiedag een boeiend theater. Een situatie in een docentenkamer wordt nagespeeld, waarbij al die vragen aan de orde komen. Bij de tweede keer dat de voorstelling gespeeld wordt, kan het publiek de scène naar wens veranderen tot een stuk waar het achterstaat.

'Wat een eye-opener. Ik heb er nog nooit zo bij stil gestaan om het op een basisschool te hebben over seksuele diversiteit. Maar inderdaad dit hoort gewoon bij het dagelijkse lesgeven.' Dat zei een basisschooldirecteur na het zien van deze voorstelling. Ga naar allerespect.nl en meld je aan voor workshop 1.12 "En een prettig weekend!"

2. "En een prettig weekend!" – theater over veiligheid en homoseksualiteit op school

'Wat heeft jouw homo zijn nou met jouw werk als leerkracht te maken? Het gaat om je competenties als vakleerkracht. Dat andere hoef je er helemaal niet bij te halen. Met jouw privé leven heeft niemand iets te maken.' Dat zegt de geschiedenisdocent tegen de kersverse, lesbische docente op een vrijdagmiddag in de docentenkamer. Hoe gaat dit verder?

Om ervoor te zorgen dat het op school ook veilig wordt voor lesbische, homoseksuele, biseksuele of transgender (LHBT) docenten en leerlingen, kun je het beste gezamenlijke afspraken maken. Maar hoe specifiek moet je daarbij zijn over seksuele diversiteit? Waarom zou je dat er moeten uitlichten?
Theater AanZ doet hierover een speciale voorstelling, gericht op de middelbare school. In het spannende gesprek in de docentenkamer wordt de invloed van vooroordelen over homoseksualiteit, van schelden en van uitsluiting van LHBT docenten en leerlingen goed zichtbaar. Herkenbaar. Bij de tweede keer dat de voorstelling gespeeld wordt, kan het publiek de scène naar wens veranderen tot een stuk waar het achterstaat.

'Het publiek wordt van het begin af aan bij de voorstelling betrokken. De kern van de problematiek van (sociale) onveiligheid op school wordt geraakt. Ik herkende de gespeelde situatie en kon mij plotseling levendig voorstellen hoe LHBT personeel en leerlingen zich op school onveilig kunnen voelen.' Dat zei een schoolleider na het zien van deze voorstelling. Ga naar allerespect.nl en meld je aan voor workshop 2.12 "En een prettig weekend".

3. Alle mensen verdienen respect, behalve homo's

Op een vmbo-school zeiden leerlingen: Alle mensen verdienen respect, behalve homo's. Daarmee lieten zij merken dat homo's voor hen eigenlijk geen mensen waren. Bij veel leerlingen roept homoseksualiteit heftige emoties op. Maar het is niet alleen dat. Leerlingen die de holocaust ontkennen, die moslims naar hun "thuisland" willen sturen… Er zijn veel situaties van anders-zijn die in de klas tot heftige reacties kunnen leiden.

Enerzijds gaat het hier om een algemeen mechanisme van emotioneel reageren wanneer je iets tegenkomt dat totaal anders is dan je gewend bent of herkent. Zeker bij jongeren, die in de groei zijn van hun sociale mogelijkheden, is dit een heftig. Anderzijds is bij weerstand tegen homoseksualiteit sprake van een maatschappelijke norm waar jongeren een ambivalente verhouding mee hebben.

Deze werksessie brengen we in kaart hoe stereotypen, emoties (zoals angst), houding (zoals machismo) en gedrag (zoals agressie) met elkaar samenhangen. Daardoor wordt zichtbaar hoe en waar je als docent kunt interveniëren. Het gaat over basisvaardigheden die je erbij helpen om niet meer terug te schrikken voor doelgericht ingrijpen. Bovendien zien we in hoe dat samenhangt met werken aan insluiting en respect op school.

Ga naar allerespect.nl en meld u aan voor workshop 1.4 "Hoezo moeten homo’s dood?"

4. Kerndoelen over seksualiteit en seksuele diversiteit

Sinds december 2012 zijn scholen verplicht om aandacht te geven aan seksualiteit en seksuele diversiteit. In Nederland gaan ongeveer 400 lesbische, homoseksuele, biseksuele en transgender (LHBT) voorlichters langs scholen om voor te lichten over seksuele diversiteit. Dat verlicht docenten een beetje in hun taak, maar niet alle klassen zijn op die manier te bereiken. Ongeveer 30% van de leerlingen komt daardoor één keer in hun schoolcarrière met het onderwerp in aanraking. Waar LHBT voorlichting wordt gegeven, heeft ze veel impact, maar haar effect met het oog op de kerndoelen blijft achter.

Uit onderzoek weten we dat het effect van specifieke voorlichting over seksuele en genderdiversiteit voor 70% afhangt van de persoonlijkheid van de voorlichter. Daarnaast gaat het in de kerndoelen over méér dan geïnformeerd worden en het kwijt raken van vooroordelen. Een mening vormen over (seksueel) anders-zijn hangt samen met waarden en normen en met de eigen identiteitsontwikkeling van de jongere. Daarom vinden steeds meer docenten dat je aandacht voor seksualiteit en seksuele diversiteit moet verweven in een doorlopende leerlijn. Hoe doe je dat?

Gedurende deze werksessie gaan we oefenen met doelen, strategieën en werkvormen. Daarmee krijgen we meer gevoel voor hoe we over de leerjaren heen een programma kunnen opzetten en in concrete lessen werkvormen kunnen inzetten om de leerlingen te helpen bij het bereiken van de doelen met betrekking tot seksualiteit en seksuele diversiteit. Het gaat over een doorlopende leerlijn dus.

Ga naar allerespect.nl en meld je aan voor workshop 2.1 "Kerndoelen over seksualiteit & seksuele diversiteit".

5. Seksuele vorming in een multiculturele klas

In januari werd op een vmbo-school in Nederland een docent berispt omdat hij de Charlie Hebdo poster van twee zoenende mannen (een moslim en een cartoonist) had opgehangen. Veel leerlingen (van Islamitische) achtergrond reageerden emotioneel. De directie besloot om de poster weg te halen en de ouders excuses aan te bieden. Had de school door dat het waarschijnlijk ook de homoseksuele kus was die de leerlingen confronterend vonden?

Op nogal wat scholen en in veel klassen zitten jongeren met een verschillende culturele komaf. Leerlingen hebben een verschillende beginsituatie in waarden en normen over seksualiteit en seksuele diversiteit. Dat leidt soms tot onnodige polarisatie, verwijten en onbegrip.

In deze werksessie tips hoe je in een multiculturele klas aandacht kunt geven aan seksuele vorming. Ga naar allerespect.nl en meld u aan voor workshop 2.5 "Seksuele vorming in een multiculturele klas".

6. Hoe krijgen leerlingen inspraak?

Ieder jaar is op de tweede vrijdag van december Paarse Vrijdag, de dag waarop iedereen op school paars draagt tegen homofobie. Op veel scholen zijn leerlingengroepjes die ervoor willen zorgen dat lesbische, homoseksuele, biseksuele en transgender leerlingen op hun school zichzelf kunnen zijn (GSA's: Gay&Straight Alliances).

Jongerenparticipatie rond sociale veiligheid en beleid over seksuele diversiteit is op de meeste scholen een ondergeschoven kindje. Uit diverse onderzoeken blijkt dat directeuren hun school het veiligst vinden, docenten hun school minder veilig vinden en dat leerlingen de sfeer op school het meest als onveilig ervaren. Hoe kun je als school en docent hen betrekken bij het tegen gaan van pesten en een homonegatief klimaat? Als docent zou je graag de kracht van de leerlingen willen inzetten en hen steunen bij initiatieven om de sfeer op school prettig te maken. Hoe doe je dat?

Tijdens deze workshop delen leerlingen en docenten van GSA's en organisatoren van We Can Young hoe zij bijdragen aan een sociaal veiliger schoolklimaat. Bovendien denken we erover na hoe leerlingeninitiatieven binnen de school verduurzaamd kunnen worden en hun impact hebben op andere acties.

Ga naar allerespect.nl en meld u aan voor workshop 2.3 "Geef leerlingen zelf een stem".

7. 'Ik begin er dit jaar nog niet over'

Jongeren zijn continu bezig met seks, seksualiteit en relaties. Als hen iets interesseert, is het dat wel. Toch vinden de meeste docenten het eng om het hierover te hebben. Eén van de redenen is dat zij beseffen dat een veilige sfeer voorwaarde is. Op school en ook in de klas. Een beginnend docent zei: 'Ik begin nog niet over seksualiteit en homoseksualiteit. Eerst moet ik vertrouwen hebben opgebouwd. Als ik dat heb, kan ik gaan zorgen voor een veilige sfeer. En als die er is, kan ik over zulke kwetsbare onderwerpen beginnen'.

Lesgeven over seksualiteit en seksuele diversiteit zijn verschillende dingen. In de klas een veilige sfeer creëren om het over seks, voortplanting en relaties te kunnen hebben, betreft de organisatie van een groepsdynamiek waarbij iedereen respectvol met elkaar omgaat. Bij seksuele diversiteit komt er nog bij kijken hoe jongeren respecterend en belangstellend kunnen worden naar mensen en dingen die heel anders zijn dan zij gewend zijn. Veiligheid in de klas is iedere les een voorwaarde, maar ze kan ook samen georganiseerd, gepland en vastgehouden worden.

Hoe doen we dat als docent? In deze workshop wordt veel aandacht gegeven aan hoe docenten op een goede manier kunnen reageren op provocerende opmerkingen, grensoverschrijdend gedrag of homonegatieve opmerkingen. Bij leerlingen onderling, maar ook naar docenten toe. Aandacht krijgt wat je als docent didactisch kan inzetten. En hoe je jongeren verder helpt om een respectvol en betrokken burger te worden door die veiligheid vast te houden. Hoe verbindt je het met algemene veiligheidsmaatregelen op school?

Ga naar allerespect.nl en meld je aan voor workshop 1.8 "Veiligheid & seksualiteit in de klas".