nieuws

gale roept op om recht op onderwijs voor lhbt te checken

15 juli 2012 - Stichting GALE (Global Alliance for LGBT Education) doet een beroep op regeringen en belangenorganisaties om na te gaan in hoeverre het recht op onderwijs voor wel wordt toegepast op seksuele diversiteit. Uit een recente UNESCO verkenning naar homofobie in scholen werd duidelijk dat homofobie zo vaak voorkomt, dat een groot deel van de jongeren risico lopen op pesten, schooluitval, lagere schoolresultaten, mentale en fysieke risico's, zelfmoordneigingen en HIV-infectie. In augustus zal GALE een handleiding publiceren over men het recht op onderwijs kan controleren en hoe men onderwijsinstellingen, wethouders onderwijs en schoolleiders kan stimuleren om actie te ondernemen.

te weinig uitvoering van het recht op onderwijs

Het recht op onderwijs is een van de 30 Universele Rechten van de Mens, de principes waarop de Verenigde Naties zijn gebaseerd en die alle VN lidstaten onderschrijven. In artikel 26 staat dat onderwijs gericht zijn op de volle ontwikkeling van de menselijke persoonlijkheid en op de versterking van de eerbiediging van de mensenrechten en de fundamentele vrijheden, en dat landen begrip, verdraagzaamheid en vriendschap moeten bevorderen onder alle landen, rassen en godsdienstige groepen.

Een panel van deskundigen dat in Yogyakarta heeft geanalyseerd in hoeverre er een juridische basis is voor de toepassing van de mensenrechten op LHBT, verklaarde in de nadien gepubliceerde Yogyakarta Principles dat gelijke toegang tot onderwijs, gelijke behandeling op scholen, een onderwijsinhoud die aansluit op de behoeften van leerlingen van alle seksuele oriëntaties en genderidentiteiten, het voorkomen van pesten en gelijke kansen voor een leven lang leren zonder discriminatie belangrijke verplichtingen zijn van staten.
Toch is het heel duidelijk dat dit recht niet correct wordt uitgevoerd. Er zijn veel staten die niet eens grondrechten voor LHBT leerlingen erkennen. Maar zelfs in landen die zulke rechten wel wettelijk erkennen, is de sociale situatie in scholen nog ver verwijderd van deze mooie mensenrechtenprincipes.

pogingen van belangenorganisaties om iets te doen

In veel landen proberen lhbt belangenorganisaties, progressieve seksuele vormingsorganisaties en AIDS-preventieorganisaties de situatie wel te veranderen. Helaas hebben de meeste van deze organisaties slechts magere contacten met het reguliere onderwijssysteem of met het Ministerie van Onderwijs in hun land. Zelfs op de hoogste niveaus van ministeries, gemeenten en schoolbesturen ontmoet men aan de lopende band taboes en vooroordelen, zelfs als men eenvoudigweg over anti-LHBT geweld wil praten. Laat staan als men het wil hebben over het verbeteren van de onderwijsinhoud zodat die meer aansluit op de behoeften van leerlingen van alle seksuele oriëntaties en genderidentiteiten. Zo is expliciete aandacht voor veilige seks door homotieners na 15 jaar AIDS epidemie nog steeds taboe in bijna elk land.

Omdat het zo lastig is om het onderwijs zelf te veranderen, kiezen veel lhbt organisaties ervoor om dan maar zelf voorlichting te organiseren in plaats van scholen te stimuleren om hun leerplan of anti-pestbeleid te veranderen. In Europa bieden lesbische en homo-organisaties voorlichtingen aan bij middelbare scholen, maar dit zijn meestal korte sessie, ze zijn niet geïntegreerd in het leerplan en ze richten zich doorgaans bijna uitsluitend op lesbische en homo problemen in plaats van op het leren omgaan met het hele spectrum van seksuele diversiteit of op pesten. In de Verenigde Staten wordt nauwelijks voorlichting gegeven maar richten leerlingen gay/straight alliances op. De GSA's richten zich vooral op het zelfvertrouwen van leerlingen en op het voortbestaan of groter maken van de GSA. Ze zijn minder vaak bezig met het veranderen van de school.

LHBT en seksuele voorlichtingsorganisaties beginnen daarnaast steeds vaker video's en lespakketten te ontwikkelen. Die richten zich soms op specifieke aandacht voor lesbische en homokwesties of op de integratie van 'homoseksualiteit' seksuele vormingsprogramma's. Ook hier komen biseksualiteit en transgender thema's doorgaans niet of nauwelijks aan de orde. En het grote probleem is dat de pakketten te weinig bij de docenten te recht komen nog veel minder echt gebruikt worden. wat betreft de seksuele vormingsprogramma's zijn er veel kritische vragen over de impact van de 'geïntegreerde' aandacht over seksuele diversiteit.

handelingsoverlegenheid

De twee belangrijkste belemmeringen voor een goede invoering van aandacht voor seksuele diversiteit zijn het gebrek aan bereidheid van regeringen om actief bevorderen dat er een hoge kwaliteit onderwijs is over burgerschap en seksuele voorlichting. Burgerschapsvorming van hoge kwaliteit richt zich op vaardigheden rond mensenrechten, zoals zelfbeschikking en respect voor andere meningen. Seksuele voorlichting van hoge kwaliteit leert relatievaardigheden, ook hier weer gericht op weten wat je voelt en wilt, en op respect voor de wensen en grenzen van anderen.

Waarom zijn regeringen hiertoe niet bereid? Dit gebrek aan leiderschap zien we niet alleen terug bij ministeries van onderwijs, maar ook bij onderwijswethouders, leraren en schoolleiders. In de praktijk zien we een enorme handelingsverlegenheid : men durft het er niet over te hebben omdat men het een schandelijk onderwerp vindt. Zelfs in Nederland, waar het nu 'officieel' bespreekbaar is, vinden onderwijswethouders, leraren en schoolleiders het moeilijk om het woord "homoseksualiteit" in het openbaar uit te spreken en struikelt men over de zinsnede "lesbisch, homo, biseksueel en transgender" of "LHBT". GALE stelt dat als we de situatie echt willen veranderen, we de betrokkenen op alle niveaus moeten leren om zonder schaamte over seksuele diversiteit te spreken. Hoe doen we dat? GALE werkt aan een handreiking en een workshop om dit te leren.

de recht op onderwijs gids en workshop

GALE stelt dat het ten eerste het belangrijk is om te weten wat het juiste kader is en welke rechten men heeft. De meeste actieve organisaties zijn zich niet bewust van zinvol is om te vragen van autoriteiten en hoe ze die vragen kunnen formuleren. Zo vragen AIDS preventie organisaties en seksuele vormingsorganisaties vaak aan scholen om gezondheid te bevorderen, en vragen LHBT organisaties doorgaans om gelijke rechten en antidiscriminatie. Voor enkele docenten is dat misschien aantrekkelijke, maar het onderwijs als geheel is bezig met spijbelen en hoge cijfers halen. Gezondheid en gelijke rechten zijn vanuit het perspectief van onderwijs misschien belangrijke maar secundaire zaken. De GALE handleiding en de workshop zijn erop gericht mensen te helpen de juiste termen en argumenten te vinden om met scholen, onderwijswethouders en ministeries echt in gesprek te komen en daarbij in te spelen op hun denkkader.

Ten tweede zegt GALE dat we hard bewijs nodig hebben om aan te tonen dat er een probleem is. GALE benadrukt dat het focus van zulk onderzoek moet liggen op onderwijsdoelen (spijbelen, schoolprestaties, veiligheid in de school) in plaats van op gezondheid (veilig vrijen, stigmatisering die een adequate preventie voorkomt, suïcide) of op discriminatie (zoals stereotypen en ongelijke behandeling). Harde gegevens over gezondheid en discriminatie overtuigen scholen niet echt. Ze worden immers afgerekend op schoolprestaties, niet op andere aspecten. De GALE handreiking zal voorbeelden geven van enquêtes die hierop aansluiten en manieren om zulk onderzoek uit te voeren en ermee te lobbyen.

Ten derde stelt GALE dat er nieuwe doelstellingen en strategieën moeten komen. Die moeten veel duidelijker zijn geformuleerd dan ze momenteel zijn. De meeste LHBT organisaties of seksuele vormingsorganisaties richten zich op een vaag benoemde "zichtbaarheid" en op "het corrigeren van vooroordelen" in plaats van een goed meetbaar doel zoals het stoppen van de dagelijkse pesterijen en ervoor zorgen dat het leerplan meer relevant is voor LHBT leerlingen. Veel organisaties veronderstellen dat "zichtbaarheid" automatisch tot die meer specifieke doelen leidt, maar dat is veel te simpel gedacht. Daardoor blijven veel politieke eisen ("verplichte voorlichting") en praktische strategieën ("voorlichting door vrijwilligers op alle scholen", "iedereen op school lid van de GSA") te vaag en verandert er te weinig op school. De GALE handreiking en workshop zullen organisaties helpen om hun doelstellingen en strategie meer te focussen en meer impact te bereiken op het schoolklimaat.

gale oproep tot actie

Stichting GALE, die overigens nauw verbonden is met EduDivers, is door de Nederlandse regering in staat gesteld om de handreiking en workshop te ontwikkelen. Daarnaast werkt GALE nauw samen met UNESCO. De handreiking en workshop zullen in september 2012 beschikbaar komen. In de komende 3 jaar zal GALE landen ondersteunen met gratis workshops van 1, 2 of 3 dagen om het recht op onderwijs voor LHBT te bevorderen. in een aantal landen. Regeringen en organisaties die geïnteresseerd zijn in een dergelijke nationale workshop met GALE, zijn uitgenodigd om hun interesse kenbaar te maken (info@lgbt-education.info). In Nederland kan EduDivers een lokale versie van de workshop voor gemeenten uitvoeren om te verkennen welk lokaal beleid het meeste impact zou kunnen hebben.