lesgeven

carrouselspel: grenzen in het praten over homoseksualiteit

Hoofdthema: homoseksualiteit / seksualiteit
Niveau: VO, volwassenen
Tijdsduur: 60 minuten
Nodig: Carrouselkaartjes

Samenvatting
De deelnemers krijgen in groepjes van 2 een stapeltje kaartjes met vragen over homoseksualiteit en seksualiteit. Zij stellen deze vragen aan elkaar, maar alleen als hij zelf de vraag ook zouden willen beantwoorden. In de nabespreking gaat het vooral over waar men de grens voor zichzelf legt, of er sprake is van gelijke openheid wat betreft heteroseksuele en homoseksuele relaties en seksualiteit en welke consequenties dat heeft voor de omgang en het wederzijdse respect.

Doelen
De deelnemers verkennen in hoeverre zij openlijk over (homo) seksualiteit willen praten en waar hun grens ligt. Een neveneffect van de oefening is dat deelnemers openlijker gaan praten over (homo) seksualiteit.

Stappen

Voorbereiding
Maak evenveel kopieën van het werkblad als er deelnemers zijn. Maak, als daar tijd voor is, van elke vraag een los kaartje en van elk werkblad een stapeltje. Dit verdient de voorkeur, maar kost wat meer voorbereiding.

Introductie, 5 minuten
Leg uit: "in deze oefening gaan we verkennen in hoeverre we over seksualiteit willen en kunnen praten met anderen. Iedereen krijgt een aantal vragen over seksualiteit. Straks gaan willen deze vragen aan elkaar stellen, maar je moet zelf beslissen of jij de vraag wil beantwoorden. Het is in deze oefening belangrijker om goed na te denken of je de vraag wil beantwoorden of niet en waarom, dan de vraag te beantwoorden. Dus denk eerst even goed na. Als je de vraag niet wil beantwoorden, ga dan naar de volgende vraag. Als je de vraag wel wilt beantwoorden, doe je dat kort".

Organisatie, 5 minuten
Ga eerst in twee kringen (of in twee rijen) tegenover elkaar zitten.

[Nadat iedereen in de twee kringen zit....] Iedereen krijgt een stapeltje kaartjes. Kijk ze niet meteen allemaal door, maar wacht tot je de volgende vraag mag beantwoorden. Jullie krijgen 10 minuten om de vragen om de beurt te beantwoorden of opzij te leggen. Dan geef ik een teken, en schuift de buitenste rij een plaats naar rechts. Dat doen we in deze oefening drie keer. Op die manier praten we niet de hele tijd met dezelfde persoon. Want als je toevallig tegenover een vriend of een bekende zit, beantwoorden vragen misschien makkelijker dan bij een ander. We willen juist zien hoe je de vragen in het algemeen beantwoord.

Uitvoering, 30 minuten
De deelnemers zitten in de kringen tegenover elkaar en praten over de kaartjes. Loop als begeleider een beetje rond en luister naar hoe het gaat. Luister niet naar de inhoudelijke antwoorden op vragen, maar naar of elke deelnemer de tijd neemt om te overwegen of hij of zij de vraag of het kaartje wil beantwoorden. Als deelnemers elke vraag onmiddellijk beginnen te beantwoorden, grijp dan in en vraag ze om minimaal tot 10 te tellen en na te denken of ze die vraag echt willen beantwoorden en waarom. Wijs ze erop dat je in de nabespreking hen gaat vragen waarom ze bepaalde vragen wel hebben beantwoord en welke vraag ze te ver ging.

Let op de tijd en geef na 10 minuten het teken om te wisselen. De buitenste rij verwisselt een plaats naar rechts. Doe dit nog twee keer, zodat alle deelnemers in totaal drie mensen hebben gesproken en de gelegenheid hebben gehad om enkele vragen te beantwoorden en te weigeren.

Stop na de derde ronde het spel en laat de deelnemers in een kring zitten.

Nabespreking, 20 minuten
Stel in de nabespreking de volgende vragen:

  • Hoe was het om dit spel te doen?
  • Hebben jullie veel vragen geweigerd?
  • Wat waren de belangrijkste redenen om vragen te weigeren?
  • Bij welke vragen voelde je jezelf meer comfortabel?
  • Zijn er in de groep grote verschillen tussen hoe open mensen willen zjn over seksualiteit?
  • Was er een verschil tussen vragen over heteroseksualiteit en homoseksualiteit?
  • Wat was het verschil? Praat je liever minder openlijk over homoseksualiteit? Waarom?
  • Denk je dat homoseksuelen onder elkaar of met hetero's op een andere manier over seksualiteit en relaties praten dan heteroseksuelen
  • Waarom?
  • Zouden deze verschillen alleen optreden in dit spel of ook in werkelijkheid?
  • Wat heeft dat voor consequenties voor de omgang met elkaar?

Aandachtspunten
Dit spel werkt het best in groepen waarin verschil tussen deelnemers bestaat in de bespreekbaarheid van seksualiteit en homoseksualiteit.

In groepen waarin erg grote verschillen bestaan in de bespreekbaarheid van (homo-)seksualiteit kan een spanning ontstaan, als de verschillende deelnemers niet kunnen begrijpen waarom sommige onderwerpen voor anderen moeilijk bespreekbaar of taboe zijn. De oefening kan nog moeilijker worden als begeleider zelf de geheime agenda heeft om (homo)seksualiteit bespreekbaar te maken. Weliswaar kan dit een neveneffect zijn van de oefening, maar men moet goed in de gaten houden dat het hoofddoel is om te verkennen waar ieders grenzen liggen. In de nabespreking gaat het er dan om na te gaan hoe deze verschillen werken in de praktijk en hoe men met respect met deze verschillen kan omgaan.

Het kan zijn dat onbespreekbaarheid van bepaalde aspecten van seksualiteit of homoseksualiteit leidt tot diverse vormen van sociale uitsluiting - van bijvoorbeeld homoseksuelen. Dat is niet wenselijk. Maar de oplossing voor dit probleem ligt niet altijd in een grotere bespreekbaarheid. Zonder het open over bepaalde zaken te hebben, kunnen mensen toch aan elkaar laten merken dat zij respect hebben voor elkaar en elkaar niet uit willen sluiten. Dit is een aspect dat de begeleider in deze oefening met de groep kan bespreken.

Het kan ook voorkomen dat een groep zeer tolerant is en openlijk over allerlei zaken wil en kan praten. Dan zijn een aantal vragen in de nabespreking niet echt aan hen besteed. In dat geval is het raadzaam om met hen te bespreken of men mensen kent die minder open zijn over (homo)seksualiteit en hoe men met dat soort mensen om gaat. De centrale vraag van de discussie wordt dan in hoeverre mensen die gewend zijn om in het openbaar over seksualiteit te praten ook respect kunnen opbrengen voor mensen die daar meer verlegen over zijn of die dat vanuit hun cultuur of geloof niet mogen.

Variaties
De Rutgers Nisso Groep heeft een meer algemene variatie van dit spel. Dan gaat het om algemene vragen over seksualiteit met een paar vragen over homoseksualiteit. In tegenstelling tot deze versie, wordt het carrouselspel van de Rutgers Nisso Groep vaak gebruikt om te openheid om te praten over seksualiteit te bevorderen.

Het spel is ook bruikbaar om te verkennen in hoeverre deelnemers over taboeonderwerpen willen praten. De docent maakt zelf kaartjes met vragen waarin deze taboeonderwerpen worden vergeleken met vragen over vergelijkbare onderwerpen die niet of minder taboe zijn in verschillende kringen.

Referenties
Deze werkvorm is geïnspireerd door materiaal van de Rutgers Nisso Groep en het gezondheidsinstituut NIGZ.

Bijlage: Carrouselkaartjes

Deze werkvorm mag worden overgenomen indien vermeld wordt: "Bron: www.edudivers.nl EduDivers, oktober 2006"