lesgeven

het betrekken van ouders in de basisschool

Ouders zijn belangrijk, zeker als het gaat om opvoedingsthema's als leefvormen en respect. Ouders hopen dat hun kinderen voortzetting zullen geven aan de waarden en idealen die zijzelf hoog houden. De school wordt door veel ouders gezien als kennisinstituut, waar hun kinderen de bagage kunnen krijgen om hun huidige maatschappelijke status te handhaven of te verhogen. Als de school zich daarbij ook bezig gaat houden met sociale en emotionele vaardigheden, kan dat twijfel oproepen. Hoort dat niet bij de opvoeding door de ouders zelf?

welke betrokkenheid willen ouders?

Bij het lespakket "Leefvormen" van EduDivers is voorafgaand aan de opzet en tijdens de ontwikkeling onderzocht hoe ouders hierover, en over de inhoud van het pakket denken. De geënquêteerde ouders vinden dat opvoeding een gedeelde taak van de ouders en de school is.
Het zijn vooral de moderne Europese ouders die dit vinden. Strenge Moslims, Christenen en Hindoes vinden meestal dat school, wat waarden en normen betreft, een verlengstuk van de ouderlijke opvoeding moet zijn. De opvoeding en scholing zouden volgens hen gebaseerd moeten worden op de Koran, de Bijbel of de eigen tradities. Fundamentalistische ouders houden daarbij weinig rekening met het feit dat dit niet haalbaar, of maatschappelijk wenselijk is in een pluriforme en multiculturele samenleving.

Docenten voelen zich vaak onzeker over de taakverdeling rond opvoeding tussen de school en de ouders. Bij twijfel kiezen ze vaak voor een veilige strategie: ze vermijden thema's die "gevaarlijk" kunnen zijn. Ook komt het vaak voor dat de school thema's wel behandelt, maar de ouders niet inlicht.
Ouders zullen dit doorgaans niet op prijs stellen. De meeste ouders voelen zich betrokken bij hun kinderen, en willen graag informatie krijgen over de activiteiten en van gedachten wisselen over de visie van de school. Hoewel dit moeilijk kan zijn, met name als de school te maken heeft met diverse en uiteenlopende culturen waaruit de kinderen voortkomen, is zulk contact nodig. Want hoe kan met diversiteit bespreken en interculturaliteit oefenen met kinderen, als men dit zelf niet aandurft met andere volwassenen?

In dit artikel geven we overwegingen en suggesties om het contact te leggen. Eerst gaan we in op de mate van betrokkenheid van ouders. Daarna geven we een negental suggesties voor momenten en manieren om ouders bij het thema "diversiteit en leefvormen" te betrekken.

de mate van betrokkenheid van de ouders

Introductie van een thema rond diversiteit of leefvormen bij ouders hoeft niet iedere keer dat u daar aandacht aan besteedt of als u een lessenserie gaat uitvoeren. Dat is overdreven en doet u ook niet bij andere thema's. Door overdreven aandacht te geven aan een thema geeft u impliciet aan dat u denkt iets heel controversieels te gaan doen, en doorgaans is dat in de praktijk niet zo. Het kan wel zijn dat de school zich bij de eerste toepassing van zo'n lessenserie zich graag gedekt wil zien, of dat docenten de inbreng van ouders bij de totstandkoming van nieuw aanbod belangrijk vinden.

Hoe men de ouders betrekt, hangt af van hoeveel contact de school normaliter met ouders heeft. Doorgaans heeft de school hier een traditie in. Als u die traditie wilt veranderen, bijvoorbeeld omdat u meer betrokkenheid van de ouders wilt, kan het juist goed zijn om een thema als leefvormen te gebruiken als aanleiding. Dit thema ligt immers dicht aan tegen de beleving thuis.
Het organiseren van een ouderavond, of een onderdeel daarvan, over een thema kan een vorm van introductie zijn. Een ouderavond is echter een zeer nadrukkelijke vorm van introductie, en trekt met name de meest bij de school betrokken en taalvaardige ouders.
Een veel minder opvallende manier is het onderwerp aan de orde te stellen in tafeltjesgesprekken met ouders. Daarbij kunt u bijvoorbeeld iets vertellen over de plannen en vragen om suggesties. U kunt ervoor kiezen alle ouders zo aan te spreken, of alleen geselecteerde ouders waarvan uw goede suggesties of juist weerstand verwacht.
Met zeer betrokken ouders kan samenwerking en verwerking van opdrachten thuis overwegen. Dan kan men een relevant thema vooraf aankondigen, suggesties vragen en eventueel zelfs medewerking van ouders bij de uitvoering.

Vaak hebben scholen niet zoveel contact met "eerste generatie" migrantenouders. Deze ouders hebben vaak wel strikte verwachtingen van de school. Ze baseren hun verwachtingen op ervaringen in het thuisland. Nadrukkelijke aandacht voor de diversiteit aan leefwijzen kan hier tot op zekere hoogte op gespannen voet mee staan.
U weet echter waarschijnlijk niet goed hoe die spanning ligt. Het is daarom goed om het gesprek daarover aan te gaan en mensen uit diverse gemeenschappen te betrekken bij de doelen en werkwijze van de school. Het zal belangrijk zijn om duidelijk te maken dat alle kinderen moeten leren leven in een multiculturele maatschappij, en ook met ouders te discussiëren over hun verwachtingen. In zo'n gesprek kan de school ook haar visie verhelderen en daarvoor steun vragen.
Sommige (sub)culturele bevolkingsgroepen zijn goed georganiseerd, en daardoor aanspreekbaar via vertegenwoordigers. Dat is bijvoorbeeld met de Turkse gemeenschap vaak zo, of de plaatselijke homo- en lesbische subcultuur. Daarbij is het wel belangrijk dat de school vooraf enig zicht heeft op wie men gaat spreken en welke status de vertegenwoordigers hebben binnen hun gemeenschappen. Soms kunt u iemand treffen die zeer uitgesproken standpunten heeft, maar niet altijd de mening van een brede achterban weergeeft. Bij het selecteren van gesprekspartners kunt u bijvoorbeeld informeren bij de gemeente, of bij landelijke belangen- en ondersteuningsorganisaties.

manieren om de ouders te betrekken

We presenteren hier een aantal mogelijkheden voor het betrekken van ouders. De suggesties zijn gedaan door ouders en ouderverenigingen bij het ontwikkelen van het EduDivers lessenpakket "Leefvormen", waaronder door de vereniging van ouders van homoseksuele kinderen. Bij deze opsomming zijn wij ervan uitgegaan dat u ouders meer of minder wilt betrekken bij de behandeling van een thema, bijvoorbeeld in de vorm van een lessenserie. In elke fase van planning en uitvoering van zo'n lessenserie dienen zich mogelijkheden voor het betrekken van ouders aan. U zult zelf de keuzes moeten maken die optimaal zijn voor uw school en uw situatie.

huisbezoeken

Voorafgaand aan het lesgeven over een thema kan het handig zijn enkele huisbezoeken af te leggen. Dit heeft vooral zin als u vermoedt dat er een beperkt aantal ouders is, dat problemen zal ervaren met deze lessenserie (bijvoorbeeld ouders met een streng geloof), of als er problemen te voorzien zijn met specifieke kinderen (bijvoorbeeld van homo/lesbische ouders). De gesprekken dienen om problemen te voorkomen. De docent kan de doelen en opzet van de lessenserie uitleggen, en vragen om de mening van de ouders en om suggesties. Verder kunt u ervaringen uitwisselen over hoe kinderen omgaan met het thema en aangeven hoe de ouders hun eigen ervaringen kwijt kunnen binnen het thema. Eventueel kunt u de ouders om "samenwerking" of medewerking vragen. Ook kunt u (vooraf intern bespreken) de mogelijkheid openhouden dat een kind niet meedoet aan deze lessenserie. Dit is alleen een optie voor als de ouders ernstige gewetensbezwaren hebben.

melden op rapportbesprekingen

Een minder tijdsintensieve manier om een soortgelijk contact met ouders te leggen, is om de lessenserie kort ter sprake te brengen tijdens rapportbesprekingen (tafeltjesavonden). In dat geval is het een goed idee het thema zo mogelijk te koppelen aan de voortgang van de ontwikkeling van het besproken kind en de medewerking van ouders te vragen.

bezoek subculturele leiders

Een bezoek aan lokale vertegenwoordigers van allochtone of religieuze groepen voorafgaand aan het uitvoeren va de lessen is vooral van belang als er reden is te twijfelen aan het draagvlak onder grote groepen ouders (bijvoorbeeld etnische gemeenschappen of geloofsgemeenschappen). Het kan daarbij ook goed zijn om het draagvlak voor de lessen extra te vergroten door overleg met bijvoorbeeld emancipatieraden of -commissies, belangenorganisaties, of homo/lesbische vertegenwoordigers. Door met vertegenwoordigers met diverse achtergronden te spreken, kunt uzelf de diverse standpunten meer relativeren en breed leren zien, en staat u ook sterker in gesprekken met mensen die bezwaren hebben. Het is overigens wijs om deze gesprekken te voeren rond de vraag om suggesties, en niet te concentreren op de vraag of u zulke lessen wel of niet mag geven.

melden in jaarplan

Als men niet teveel aandacht wil besteden aan de introductie van de lessenseries, maar ze wel minimaal wil presenteren, kan men ze bijvoorbeeld opnemen in het jaarplan. Dit is vooral zinnig als men al ervaring heeft met de uitvoering, en als het een onderdeel van een staand schoolbeleid en -visie is.

melden lessenserie via een brief

Veel scholen sturen ouders een brief als ze weerstanden verwachten. Dit kan een strategie zijn als men weinig tijd heeft. Het gevaar is echter dat mensen schriftelijke informatie doorgaans slecht lezen en dus snel misverstaan. Ook kan het zijn dat sommige ouders van buitenlandse afkomst niet kunnen lezen. Denk dus goed na over wat u wilt mededelen en waarom. Denk ook aan een (betrouwbare) vertaling. Stel een persoon in de school aan als "vraagbaak" voor als er vragen en opmerkingen komen.

ouderavond vooraf

U kunt voor uitvoering van een lessenserie ouders vragen om suggesties op een ouderavond, of hen daar kennis laten maken met wat er feitelijk gebeurt in zo'n serie lessen. Dit kan bijvoorbeeld door de ouders dezelfde, of aan hun niveau aangepaste werkvormen te laten doen. In "Leefvormen" worden daar uitgewerkte suggesties voor gegeven. Het is niet altijd nodig een hele avond te wijden aan dit thema, een onderdeel kan volstaan.

inschakelen contactouders

Sommige scholen werken met contactouders (Zie ook: Ouders & Coo, "Contactouders in school", Driebergen/Den Haag 1997). Tijdens de lessen kunnen docenten contactouders betrekken om met kinderen boeken te lezen, bij hand-en-span diensten om bepaalde werkvormen uit te voeren, bij de voorbereiding van ouderavonden over het thema of om contact te leggen met andere ouders.

achteraf melden op rapportbesprekingen

Met name als er uit de lessenserie interessante ervaringen komen rond individuele kinderen, kan men dat melden op rapportbesprekingen en kunnen docenten met ouders bespreken wat men met deze ervaringen kan doen.

ouderavond achteraf

Tijdens alle lessenseries in "Leefvormen" maken kinderen een of meer producten. Deze kan men bij wijze van afwisseling op een ouderavond tentoonstellen, of men kan op een meer actieve manier aandacht besteden aan de ervaringen van kinderen en docenten. Zulke aandacht kan van belang zijn bij het betrekken van ouders bij de school en het kind in het algemeen, maar ook om de doelen van de lessenseries beter te bereiken.

Peter Dankmeijer/EduDivers, 2000